Home
Trong Vitakkasaṇṭhāna Sutta – Kinh An Trú Tầm, Đức Phật đã chỉ dạy những phương pháp để điều phục và kiểm soát các tư tưởng bất thiện.
Việc kiểm soát tư tưởng không phải là chuyện dễ dàng.
Bởi vì trong tâm chúng ta, những thói quen suy nghĩ nào được lặp đi lặp lại nhiều thì chúng sẽ trở nên mạnh. Nếu từ lâu ta đã quen suy nghĩ theo chiều hướng bất thiện, thì muốn thoát khỏi những tư tưởng bất thiện ấy một cách dễ dàng là điều không đơn giản.
Vì vậy, trong bài kinh này, Đức Phật chỉ dạy năm phương pháp để thoát khỏi các tư tưởng bất thiện.
Mặc dù lời dạy ban đầu hướng đến một người đang thực hành samatha – thiền chỉ, nhưng bất kỳ ai muốn kiểm soát những tư tưởng bất thiện của mình cũng có thể áp dụng theo tiến trình này.
Các tư tưởng trong tâm có thể sinh khởi do:
lobha – tham
dosa – sân
moha – si
Tư tưởng do tham và sân thường khá dễ nhận ra.
Còn tư tưởng do moha – si thì nguy hiểm hơn, bởi người ta có thể:
cho điều không nên làm là nên làm, và cho điều nên làm là không nên làm.
Những tư tưởng được dẫn dắt bởi tham, sân si đều là những tư tưởng nguy hiểm.
Vậy khi tư tưởng do tham sinh lên, ta phải làm sao?
Khi tư tưởng đi cùng sân sinh lên, phải làm sao?
Khi tư tưởng đi cùng si mê, mờ mịt sinh lên, phải làm sao?
Đức Phật dạy năm phương pháp.
1. Chuyển đổi đối tượng
Khi một tư tưởng bất thiện sinh lên, hãy đổi sang một đối tượng khác.
Đừng tiếp tục suy nghĩ theo dòng tư tưởng ấy.
Đây là phương pháp chuyển hướng sự chú ý.
2. Quán xét sự nguy hại của tư tưởng ấy
Nếu đang suy nghĩ với tham, sân hay si, hãy quán xét: “Tư tưởng này có tác hại gì?”
Hoặc quán xét sự nguy hiểm của chính trạng thái tâm đang suy nghĩ.
Ví dụ, nếu đang suy nghĩ về dục vọng, hận thù hay ý muốn làm hại người khác, hãy tự nhắc mình:
“Những tư tưởng này có thể dẫn đến đau khổ.”
“Chúng có thể làm mình tổn hại.”
“Chúng cũng có thể gây tổn hại cho người khác.”
“Nếu cứ tiếp tục nuôi dưỡng chúng, mình sẽ tạo thêm bất thiện và khổ đau.”
Khi thấy rõ hậu quả và sự nguy hiểm như vậy, tư tưởng bất thiện có thể dần mất sức mạnh và lắng xuống.
Đó là phương pháp thứ hai.
3. Không chú ý và buông bỏ
Nếu tư tưởng ấy vẫn không biến mất, hãy đừng tiếp tục nuôi dưỡng nó.
Đừng giữ nó trong tâm.
Đừng tiếp tục nghĩ theo nó.
Có thể hiểu đơn giản là:
không tiếp sức cho tư tưởng ấy và để nó qua đi.
Đó là phương pháp thứ ba.
4. Tìm về nguồn gốc của tư tưởng
Phương pháp thứ tư là tìm xem:
“Tư tưởng này bắt đầu từ đâu?”
“Nguyên nhân nào khiến nó sinh lên?”
Nếu là tư tưởng tham, sân, si hoặc muốn gây hại, hãy quan sát và truy tìm căn nguyên của nó.
Khi thấy được nguồn gốc và tiến trình hình thành của tư tưởng, ta có thể tìm được lối thoát và tư tưởng ấy tự yếu đi.
Nhiều khi chỉ bằng việc thấy rõ nguyên nhân, tư tưởng đã được hóa giải.
Không ai hại mình bằng chính tâm bất thiện của mình
5. Dùng quyết tâm mạnh mẽ để chế ngự
Nếu cả bốn phương pháp trên đều không thành công: đổi đối tượng không được, quán xét sự nguy hại cũng không được, bỏ qua cũng không được, tìm nguyên nhân cũng không làm tư tưởng biến mất, thì Đức Phật dạy phương pháp cuối cùng: Phải dùng quyết tâm mạnh mẽ để chế ngự tâm bất thiện.
Nói cách khác:
Đừng đầu hàng.
Trong kinh có câu Pāli: “Dantebhi dantam ādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca…”
Nghĩa là đại ý: nghiến răng, ép lưỡi lên vòm miệng và dùng tâm chế ngự tâm.
Điều này không có nghĩa là nghiến răng vì tức giận với người khác.
Mà là dùng một quyết tâm rất mạnh: “Ta nhất định không để tư tưởng bất thiện này tiếp tục chi phối tâm.”
Đức Phật dạy điều này trong Vitakkasaṇṭhāna Sutta.
Tóm lại: 5 phương pháp điều phục tư tưởng bất thiện
1. Chuyển đổi đối tượng.
Đưa tâm sang một đối tượng thiện khác.
2. Quán xét sự nguy hại.
Thấy rõ hậu quả và sự nguy hiểm của tư tưởng bất thiện.
3. Không chú ý, không tiếp tục nuôi dưỡng.
Buông bỏ, không chạy theo nó.
4. Tìm nguồn gốc của tư tưởng.
Quan sát nguyên nhân và tiến trình khiến tư tưởng sinh lên.
5. Dùng quyết tâm mạnh mẽ để chế ngự.
Khi mọi cách khác chưa hiệu quả, phải kiên quyết không để tâm bất thiện lấn át.
Nếu luyện tập thuần thục năm phương pháp này, hành giả sẽ dần có khả năng làm chủ tư tưởng:
Muốn nghĩ điều gì thì có thể hướng tâm đến điều ấy.
Không muốn nghĩ điều gì thì có thể điều phục và ngăn dòng tư tưởng ấy. Đó là một năng lực rất quý trong sự tu tập.
