Báo ân đất nước bằng đời sống đẹp

Cách diễn đạt có thể khác nhau giữa các truyền thống, nhưng tinh thần chung là nhận ra đời mình được hình thành từ vô số điều kiện nâng đỡ. Biết ơn vì vậy không chỉ là cảm xúc; đó là nền tảng của đạo đức.

Trong ngày 27/7, ân đất nước hiện lên qua những con người cụ thể. Đó là liệt sĩ đã hy sinh, thương binh mang thương tật suốt đời, Mẹ Việt Nam Anh hùng đi qua nhiều mất mát, người có công âm thầm góp sức cho độc lập và bình yên. Nhớ họ là trở về với một phần lịch sử đã làm nên hiện tại.

Đạo Phật không dạy biết ơn theo cách thụ động. Nếu đã nhận một ân nghĩa, người học Phật cần tìm cách đáp đền. Với cha mẹ, đó là chăm sóc và giúp cha mẹ hướng thiện. Với thầy tổ, đó là kính trọng và tiếp nối điều lành. Với đất nước, báo ân là sống có trách nhiệm, góp phần bảo vệ cộng đồng và không làm tổn hại lợi ích chung.

Một nén hương ngày 27-7 là đẹp, nhưng chưa đủ. Báo ân đất nước bắt đầu trong những lựa chọn hằng ngày: làm việc trung thực, không tham nhũng, không gian dối, tuân thủ pháp luật, giữ gìn môi trường, giúp người yếu thế và không phát tán thông tin gây chia rẽ. Những việc tưởng nhỏ ấy tạo nên nền đạo đức của một xã hội hòa bình.

Người Phật tử giữ năm giới cũng đang thực hành trách nhiệm công dân. Không sát sinh nuôi dưỡng sự tôn trọng sự sống; không trộm cắp bảo vệ tài sản và niềm tin; không tà hạnh gìn giữ gia đình; không nói dối làm lành mạnh đời sống công cộng; không dùng chất gây say giúp con người giữ tỉnh thức. Giới không tách khỏi xã hội, mà góp phần làm xã hội an ổn.

Báo ân còn là chăm lo những người đang sống với hậu quả chiến tranh. Một chuyến thăm thương binh, một học bổng cho con em gia đình chính sách, một căn nhà được sửa, một hồ sơ được hỗ trợ đúng lúc đều thiết thực hơn nhiều lời hoa mỹ. Từ bi phải có địa chỉ, có con người và có việc làm.

Với những liệt sĩ chưa tìm thấy hoặc chưa xác định danh tính, thế hệ hôm nay có trách nhiệm hợp tác cung cấp thông tin, mẫu sinh phẩm và tư liệu gia đình. Mỗi cái tên được trả lại không chỉ khép lại nỗi chờ đợi, mà còn phục hồi phẩm giá lịch sử cho người đã hy sinh. Khoa học trong trường hợp này cũng là một phương tiện của lòng biết ơn.

Người trẻ cần được kể về chiến tranh bằng ngôn ngữ trung thực và nhân bản. Không tô hồng mất mát, cũng không gieo hận thù. Các em cần hiểu hòa bình quý giá vì chiến tranh đã lấy đi quá nhiều sinh mạng. Khi lịch sử được kể bằng sự thật và lòng thương, tri ân trở thành năng lực gìn giữ tương lai.

Trong kinh Pháp cú, Đức Phật dạy rằng hận thù không thể hóa giải bằng hận thù. Lời dạy ấy không làm giảm sự chính đáng của việc tưởng niệm người hy sinh. Nó mở rộng ý nghĩa tưởng niệm: biết ơn quá khứ để không lặp lại đau thương, bảo vệ đất nước nhưng đồng thời vun bồi hòa bình và hiểu biết giữa con người.

Có người cho rằng cuộc sống riêng đã quá bận, khó nghĩ đến những ân nghĩa lớn lao. Nhưng báo ân không nhất thiết bắt đầu bằng việc phi thường. Chỉ cần làm tốt phần việc của mình, tử tế với đồng bào, không sống ích kỷ và biết đặt lợi ích chung vào những quyết định cần thiết, ta đã góp một phần.

Ngày tri ân rồi sẽ qua, hoa trên đài tưởng niệm rồi sẽ tàn. Điều ở lại là cách ta sống sau phút cúi đầu. Nếu biết gìn giữ hòa bình trong từng mối quan hệ, giảm bớt bạo lực trong lời nói, phụng sự cộng đồng bằng khả năng của mình, lòng biết ơn đã bước ra khỏi nghi lễ.

Báo ân đất nước, theo tinh thần Phật giáo, không phải khẩu hiệu. Đó là một đời sống đẹp: có giới hạnh để không gây hại, có trí tuệ để phân biệt đúng sai, có từ bi để không bỏ quên ai và có dũng khí để nhận trách nhiệm. Sống được như thế là nén tâm hương bền lâu nhất dâng lên những người đã hy sinh.