Vì sao nên hướng tâm đến các ân đức của Như Lai?

Vì vậy, Đức Phật dạy chúng ta hướng tâm đến các ân đức của Như Lai, lấy hình ảnh và phẩm hạnh của bậc Giác Ngộ làm nơi nương tựa để huân tập, chuyển hóa và làm cho tâm ngày càng thuần thiện.

Nói cách khác, chỉ với sức của chính mình, con người rất khó chế ngự tâm. Muốn điều phục nó, chúng ta cần nương vào Đức Phật và Giáo pháp để rèn luyện.

Việc quán niệm các ân đức của Đức Phật trước hết nhằm khơi dậy đức tin chân chánh (saddhā).

Điều này cũng giống như một lọ thuốc luôn có nhãn hướng dẫn ghi rõ công dụng: trị ho, tiêu đờm, cầm máu hay chữa đau bụng. Người đọc nhãn thuốc để biết thuốc có tác dụng gì và khởi tâm muốn sử dụng.

Nhưng chỉ đọc nhãn thuốc thì bệnh có khỏi không?

Dĩ nhiên là không.

Muốn khỏi bệnh thì phải uống thuốc.

Việc niệm Phật cũng vậy. Khi đọc:

“Arahaṃ” – Đấng Ứng Cúng, bậc xứng đáng được trời người cúng dường tối thượng, điều quan trọng không nằm ở âm thanh của câu niệm, mà ở chỗ đem toàn bộ tâm ý gắn chặt vào ân đức ấy.

Khi tâm chuyên chú nơi đức Arahaṃ, những vọng tưởng cũ còn khởi lên được không?

Không.

Những phiền não mới có cơ hội sinh khởi theo các đối tượng khác không?

Cũng không.

Ngay trong khoảnh khắc ấy, phiền não cũ được lắng xuống, còn phiền não mới chưa đủ điều kiện phát sinh.

Đó chính là năng lực của chánh niệm đặt trên ân đức Phật, có khả năng thiêu đốt những phiền não đang hiện hành.

Trong Phật giáo, trạng thái ấy được gọi là thiền (jhāna), theo nghĩa “đốt cháy các cấu uế”. Mỗi lần tâm thật sự an trú nơi ân đức Phật là mỗi lần phiền não được tạm thời chế ngự.

Đó cũng là Phật tùy niệm (Buddhānussati), một trong các pháp Tùy niệm (Anussati), có khả năng đưa tâm vào cận định và trở thành nền tảng cho sự phát triển tuệ giác.

Nếu như các đề mục như đất (paṭhavī-kasiṇa) chủ yếu giúp phát triển định lực rồi từ định dẫn đến tuệ, thì niệm ân đức Phật lại bắt đầu bằng đức tin (saddhā), rồi từ đức tin đưa đến trí tuệ.

Vì vậy, khi niệm “Arahaṃ”, cho dù ban đầu chưa hiểu hết ý nghĩa của từ ấy cũng không phải điều quan trọng nhất.

Điều cốt yếu là tâm được đặt nơi đối tượng thiện ấy: hoặc chú tâm vào từng hạt chuỗi khi lần chuỗi, hoặc trực tiếp an trú nơi ân đức của Đức Phật.

Mục đích không phải để biết nhiều hay biết ít, mà là không để tâm quay về các vọng tưởng cũ và cũng không để tâm chạy theo những phiền não mới.

Đó mới là ý nghĩa thực sự của sự thực hành.

Khi thường xuyên quán niệm: “Đấng xứng đáng được cúng dường tối thượng…”, cũng giống như ta đọc đi đọc lại tờ hướng dẫn của một lọ thuốc.

Đọc mãi, sẽ có lúc ta tự hỏi: “Vì sao Đức Phật lại xứng đáng được cúng dường tối thượng?”

Nếu người khác hỏi mà mình chưa biết, ta có thể trả lời: “Tôi chưa rõ.” Nhưng khi chính mình tự hỏi, ta sẽ không thể mãi dừng ở câu trả lời ấy. Ta sẽ muốn tìm hiểu.

Rồi sẽ nhận ra: ai có thể thực hành những hạnh ba-la-mật gian nan suốt vô lượng kiếp như Bồ Tát trước khi thành Phật? Ai có thể từ bỏ ngôi vị Chuyển luân Thánh vương tương lai, ba cung điện nguy nga, vô số cung phi mỹ nữ, kho tàng vô lượng cùng mọi lạc thú thế gian để xuất gia? Ai dám rời chiếc giường êm ái để ngủ dưới gốc cây, từ bỏ cao lương mỹ vị để sống bằng từng bữa khất thực với cơm thô, canh đạm do người khác cúng dường?

Có thể có người chán hưởng thụ nên từ bỏ cuộc sống giàu sang. Nhưng tự nguyện chọn gian khổ để tìm con đường giải thoát cho muôn loài thì không phải ai cũng làm được.

Con người không làm được. Chư thiên không làm được. Ngay cả chư Phạm thiên cũng không làm được.

Chính vì vậy, chư thiên, chư Phạm thiên và các bậc quân vương đều kính lễ Đức Phật, đều thừa nhận rằng Ngài vượt thắng hơn mình.

Nếu ngay cả những bậc cao quý ấy còn tôn kính Đức Phật, thì hàng phàm phu như chúng ta càng có đủ lý do để kính lễ Ngài và xác tín rằng Đức Phật thật sự là “Bậc xứng đáng được cúng dường tối thượng.”

Khi niềm tin ấy trở nên vững chắc, ta sẽ tự nhắc mình: “Ta là người con của Đức Phật.” Và từ đó, ta không còn chỉ đọc “nhãn thuốc”, mà bắt đầu thật sự uống thuốc.

Đức Phật không dạy chúng ta niệm ân đức của Ngài để tôn vinh danh tiếng của Ngài. Ngài dạy như vậy để sau khi đọc “nhãn thuốc”, chúng ta biết mở lọ thuốc, thực sự uống thuốc, nghĩa là đem Giáo pháp vào đời sống, chuyển hóa tâm mình và từng bước đoạn trừ phiền não.