Biết đủ để sống an vui

Con người thường ăn theo ba cách khác nhau.

Thứ nhất là ăn với lòng tham. Dù dạ dày đã no nhưng tâm vẫn chưa no. Miệng đã đầy, bụng đã căng nhưng vẫn muốn ăn thêm. Đó là khi lòng tham chi phối việc ăn uống và khiến con người không biết dừng lại đúng lúc.

Thứ hai là ăn với sự biết đủ. Người biết đủ chỉ dùng những gì đang có, không đòi hỏi hay tìm cách gợi ý để được nhiều hơn. Họ bằng lòng với phần của mình, ăn những gì có trong bát, trong đĩa và không chạy theo những thứ ngoài tầm với.

Thứ ba là ăn với tâm khiêm cung và tiết độ. Đây là cách ăn uống được xem là tốt đẹp cả về phương diện thế gian lẫn phương diện tu học.

Kinh điển thường nhắc đến Tôn giả Sīvali như một tấm gương về sự sung túc. Tuy nhiên, sự sung túc ấy không đến từ may mắn mà bắt nguồn từ hạnh biết chia sẻ và tiết độ trong thọ dụng.

Mỗi khi nhận được thức ăn, y phục, chỗ ở hay thuốc men, dù nhiều hay ít, Tôn giả Sīvali đều chia sẻ một phần cho người khác trước khi sử dụng. Khi nhận được nhiều, Ngài bố thí rộng rãi; khi nhận được ít, Ngài vẫn cố gắng tạo lợi ích cho người xung quanh.

Nhờ sống như vậy, Ngài được mọi người yêu mến, kính trọng và luôn nhận được sự trợ duyên. Bố thí trở thành sợi dây kết nối tình bằng hữu và hóa giải oán thù.

Từ đó, bài học dành cho chúng ta là bất cứ điều gì nhận được cũng nên biết chia sẻ. Phần thích hợp cho loài vật thì cho loài vật; phần thích hợp cho con người thì chia sẻ cho con người; phần nên dành cho những người đồng tu hay người khó khăn thì hãy trao đi bằng tấm lòng trong sáng.

Sự tiết độ trong thọ dụng không chỉ giúp tâm an ổn, thân nhẹ nhàng mà còn nuôi dưỡng phước báu lâu dài. Người biết chia sẻ sẽ không dễ rơi vào cảnh thiếu thốn, đồng thời tạo dựng được nhiều thiện duyên trong cuộc sống.

Ý nghĩa ấy còn vượt ra ngoài phạm vi tôn giáo. Nhiều xung đột trong xã hội bắt nguồn từ nghèo đói, thiếu thốn và cảm giác bị bỏ rơi. Khi con người chỉ biết hưởng thụ cho riêng mình mà không biết sẻ chia, khoảng cách giàu nghèo và sự bất mãn sẽ ngày càng lớn hơn.

Vì vậy, gốc rễ của hòa bình không nằm ở việc sở hữu nhiều hơn mà ở khả năng biết đủ và biết chia sẻ. Khi mọi người có nơi ở, có thức ăn, được quan tâm và nâng đỡ, sự hòa thuận, tình thương và an lạc sẽ phát sinh.

Đó chính là ý nghĩa sâu sắc của lời dạy: Mattaññutā ca bhattasmiṁ – biết tiết độ trong việc ăn uống và thọ dụng. Người thực hành được điều ấy không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân mà còn góp phần làm cho cộng đồng và xã hội trở nên tốt đẹp hơn.