Home
Được sinh làm người mà không làm bất cứ việc thiện nào thì cũng giống như một con khỉ tình cờ gặp được kim cương nhưng lại ném bỏ tất cả.
Con khỉ ấy không nhận ra giá trị thật sự của kim cương. Khi đi vào rừng, nó liền vứt đi, bởi với nó, kim cương không khác gì một hòn đá vô tri. Đây chỉ là một hình ảnh ví von, nhưng lại gợi mở một sự thật rất đáng để suy ngẫm.
Tất cả chúng ta đang hiện diện nơi đây, có được thân người này, không phải là điều ngẫu nhiên. Theo giáo lý nhân quả của Phật giáo, được sinh làm người là kết quả của những thiện nghiệp và công đức đã gieo trồng trong quá khứ. Thiện nghiệp là nhân, và quả là thân người – một hình thái sống quý hiếm, đầy đủ điều kiện để học hỏi, tu tập và chuyển hóa.
Thế nhưng, nếu có được thân người mà không biết sử dụng nó để làm phước, để thực hành điều thiện, thì giá trị ấy dần trở nên vô nghĩa. Không bố thí, không giữ giới, không tu tập, không làm lợi ích cho bản thân và cho người khác; sống buông trôi theo thói quen, để mặc năm tháng trôi qua cho đến lúc già nua rồi kết thúc đời mình, thì cũng chẳng khác nào sống và chết trong uổng phí.
Trong kinh điển, trạng thái ấy được gọi là “chết từ những điều thiện và công đức mà lẽ ra mình có thể đạt được”. Nghĩa là khả năng làm lành có đó, điều kiện tu tập có đó, nhưng con người lại không hề sử dụng. Những công đức có thể tạo ra thì không tạo, những hạt giống thiện có thể gieo thì không gieo. Cuối cùng, đời sống khép lại mà không để lại giá trị nội tâm nào đáng kể.
Người như vậy bị gọi là ngu si, không phải theo nghĩa miệt thị, mà theo nghĩa không nhận ra giá trị thật sự của thân phận mình đang có. Cũng giống như con khỉ ngu kia, không biết kim cương có thể dùng để làm trang sức, để tô điểm, để tạo nên giá trị lâu dài. Nó ném bỏ thứ quý giá nhất trong tay mà không hề hay biết.
Con người cũng vậy. Nếu được sinh ra làm người mà không tạo bất cứ điều thiện nào cho đến lúc chết, thì rốt cuộc cũng chẳng khác gì. Thân người quý ở chỗ có khả năng lựa chọn: lựa chọn sống thiện hay bất thiện, tỉnh thức hay mê mờ, hướng thượng hay buông xuôi. Nhưng nếu khả năng ấy không được sử dụng, thì giá trị của thân người cũng bị đánh mất.
Lời nhắc nhở này không nhằm khiến con người sợ hãi hay tự trách, mà để đánh thức sự tỉnh thức. Mỗi ngày còn sống là mỗi ngày còn cơ hội gieo thiện lành, dù chỉ bằng những việc rất nhỏ: một lời nói tử tế, một hành động giúp người, một phút quay về soi lại chính mình. Đó chính là cách không để viên “kim cương” của thân người bị ném vào quên lãng.
